Producentengedrag bij volkomen concurrentie

Wie iets produceert, maakt kosten. Het boek deelt die productiekosten in twee soorten in: constante en variabele kosten. Het verschil zit in één vraag: verandert de kost als je meer of minder produceert?

Van die twee soorten vertrek je om alle andere kosten te berekenen:

• De totale kosten (TK) zijn de som van de totale constante en de totale variabele kosten.
• De gemiddelde kosten (GK) krijg je door de totale kosten te delen door de geproduceerde hoeveelheid (Q). Dat is de kost per stuk. Je kunt hetzelfde doen met alleen de constante kosten (GCK) of alleen de variabele kosten (GVK).
• De marginale kosten (MK) zijn de bijkomende kosten die een producent maakt om de productie met één eenheid uit te breiden.

De gemiddelde en marginale kostencurven van een producent hebben een specifiek verloop. Van elke curve moet je de vorm kennen én kunnen uitleggen waarom ze zo loopt.

Karel heeft zich, samen met tal van andere tuinbouwers, gespecialiseerd in de productie van kersen. Dit zijn zijn maandelijkse kosten. Het voorbeeld komt in het hele hoofdstuk terug, dus zorg dat je de tabel vlot kunt lezen en narekenen.

• De GCK-curve daalt, omdat de constante kosten van € 800,00 over steeds meer kilo kersen gespreid worden: van € 8,00 per kg bij 100 kg naar € 1,00 per kg bij 800 kg.
• De GCK is bij elke productiehoeveelheid gelijk aan het verschil van de GK en de GVK. Daarom wordt de GCK-curve in een grafiek vaak niet getekend: je leest ze af als de afstand tussen de GK- en de GVK-curve.
• De GVK-curve daalt tot ongeveer 540 kg en begint dan weer te stijgen.
• De GK-curve heeft ook een U-vorm en bereikt een minimum bij 560 kg.
• De MK-curve heeft eveneens een U-vorm, met een minimum bij 400 kg.
• Zolang de marginale kosten lager liggen dan de gemiddelde kosten, dalen de gemiddelde kosten. Zodra ze hoger zijn, stijgen de gemiddelde kosten. Daarom snijdt de MK-curve de GVK-curve en de GK-curve in het minimum, bij respectievelijk 540 en 560 kg.

Naast kosten heeft een producent ook opbrengsten. Ook hier bestaan er drie soorten: totaal, gemiddeld en marginaal.

• De totale opbrengsten (TO) of de omzet bereken je door de marktprijs (P) te vermenigvuldigen met de afzet (Q), de hoeveelheid die verkocht wordt.
• De gemiddelde opbrengsten (GO) zijn bij elke verkochte eenheid gelijk aan de prijs.
• De marginale opbrengsten (MO) zijn de bijkomende opbrengsten per extra eenheid afzet. Die zijn ook voor elke extra eenheid gelijk aan de prijs.

Waarom is dat zo? Bij volkomen concurrentie kan een individuele producent de marktprijs niet beïnvloeden. De ondernemer moet de prijs die tot stand komt zonder meer aanvaarden, zoals op een veiling: hij is een prijsnemer. Elke kilo die hij verkoopt, brengt dus precies dezelfde prijs op, of het nu de eerste of de zeshonderdste is.

Op een grafiek is de prijscurve bijgevolg een horizontale rechte. Omdat deze prijs de afzet zal bepalen, is dat ook de prijsafzetcurve.

Karel biedt zijn kersen te koop aan bij de tuinbouwveiling. De prijs voor een kilo verse kersen is € 10,00. De gemiddelde en marginale opbrengsten zijn dan ook € 10,00 per kg.

Het resultaat van een onderneming is het verschil van de totale opbrengsten (TO) en de totale kosten (TK). Een producent draait break-even als hij noch winst, noch verlies maakt. De totale opbrengsten zijn dan net voldoende om de totale kosten te dekken. De hoeveelheid producten die een producent moet verkopen om break-even te draaien, is de break-evenafzet (Qb).

In een grafiek met gemiddelde kosten bepaal je de break-evenafzet bij het snijpunt van de GO-curve met de GK-curve. De Synthese zegt het nog preciezer: Qb is het eerste snijpunt van de GO-curve met de GK-curve.

• Minder dan 304 kg: de onderneming maakt verlies. Een kilo kersen brengt dan minder op dan ze kost.
• Precies 304 kg: een kilo kersen brengt evenveel op als ze kost. De prijs dekt net de kostprijs per kg. De onderneming draait break-even, maar maakt nog geen winst.
• Meer dan 304 kg: de opbrengst per kg is hoger dan de productiekost per kg. Zolang de GO-curve boven de GK-curve ligt, wordt er winst gemaakt.
• In extremis kan de onderneming door een té grote productie weer verlies maken, omwille van de schaalnadelen. Dat is het tweede snijpunt, bij Karel tussen 700 en 800 kg.

De optimale productiegrootte (Q*) is de productiehoeveelheid waarbij de winst maximaal is. Het resultaat is het verschil van de totale opbrengsten (TO) en de totale kosten (TK). Winstmaximalisatie wordt dus bereikt als het verschil tussen de totale opbrengsten en de totale kosten het grootst is.

Je komt tot dezelfde oplossing door de marginale opbrengsten te vergelijken met de marginale kosten. Dat is de methode die je op het examen moet kunnen uitleggen.

Het resultaat van de producent kan ook grafisch worden weergegeven. Daarvoor heb je opnieuw het verschil tussen TO en TK nodig:

• Aangezien TO = P × Q, stelt de oppervlakte van de rechthoek P × Q de TO voor.
• Op een gelijkaardige manier stel je de TK voor als de oppervlakte van de rechthoek GK × Q.
• Het verschil tussen beide rechthoeken is het resultaat van de onderneming.

Prijzen wijzigen regelmatig. Een producent in een markt met volkomen concurrentie is een hoeveelheidsaanpasser: de prijs kan hij niet kiezen, dus past hij zijn hoeveelheid aan. Voor elke nieuwe marktprijs bepaalt hij steeds opnieuw de optimale productiegrootte om zijn winst te maximaliseren.

• Als de prijs toeneemt, vergroot de optimale productiegrootte: de producent is bereid meer producten aan te bieden en zijn winst neemt toe.
• Als de prijs afneemt, neemt de optimale productiegrootte af: de producent is minder bereid producten aan te bieden en zijn winst neemt af.
• Als de prijs te laag wordt, overweegt de producent zelfs om geen producten meer aan te bieden. Hij zet zijn productie stop als P < GVK, omdat de opbrengsten dan noch de variabele, noch de constante kosten dekken.

Karel maakt een analyse door voor verschillende prijzen telkens de optimale productiegrootte te bepalen. Dat geeft vier situaties. Elke keer schuift de horizontale prijslijn naar een andere hoogte en zoek je het nieuwe snijpunt met de MK-curve.

Nu kun je de aanbodcurve van Karels tuinbouwbedrijf afleiden. Bij elke prijswijziging wijzigt de optimale productiegrootte en dus ook de aangeboden hoeveelheid:

In de grafische voorstelling wijzigt telkens de prijsafzetcurve. De producent bepaalt voor elke nieuwe prijs zijn optimale productiegrootte door het snijpunt te nemen met de MK-curve. De MK-curve toont bijgevolg voor verschillende prijzen de overeenkomstige optimale productiegrootte.

Het stijgende gedeelte van de MK-curve vanaf de GVK-curve is de individuele aanbodcurve van de producent.

Karel is niet de enige kersenteler. Op een competitieve markt, met veel producenten, is de collectieve aanbodcurve de horizontale optelsom van alle individuele aanbodcurven. Dat is het totale marktaanbod van dat product.

Horizontaal optellen wil zeggen: je neemt één prijs en telt de hoeveelheden op die alle producenten bij die prijs aanbieden. Dat doe je voor elke prijs opnieuw. Het boek toont het met drie producenten (A1, A2 en A3), die samen de collectieve aanbodcurve A vormen.

In een echte competitieve markt zijn er veel meer dan drie producenten, maar het principe blijft hetzelfde.

De Synthese van het boek draait rond één vraag: hoe kan een producent de winst maximaliseren bij volkomen concurrentie? De markt bepaalt de prijs, opbrengsten min kosten geven het resultaat, en bij elke prijs zoekt de producent opnieuw zijn optimale hoeveelheid.